Het weigeren om een volmacht te ondertekenen in erfrechtelijke zaken is geen louter procedureel caprice. Het heeft concrete juridische gevolgen voor de regeling van de onverdeeldheid, voor de termijnen van liquidatie en, sinds de wet nr. 2026-248 van 7 april 2026, voor de bevoegdheid van de rechter om voorbij te gaan aan de inertie van een mede-erfgenaam.
Wet van 7 april 2026 en artikel 815-6 van het Burgerlijk Wetboek: wat verandert voor de recalcitrante erfgenaam
De wijziging van artikel 815-6 van het Burgerlijk Wetboek door de wet van 7 april 2026 heeft de machtsverhoudingen binnen de erfrechtelijke onverdeeldheid herverdeeld. Een mede-erfgenaam, zelfs een minderheid, kan nu de rechter verzoeken om toestemming om een onverdeeld goed te verkopen wanneer de transactie voldoet aan een noodsituatie en het gemeenschappelijk belang van de erfgenamen dient.
Concreet verliest de mede-erfgenaam die weigert om een volmacht aan de notaris te geven om de verkoop van een onroerend goed te blokkeren een deel van zijn hefboom. De rechter kan de akte zonder zijn toestemming autoriseren zodra de verslechtering van het goed of de accumulatie van lasten dit rechtvaardigt. We zien dat deze hervorming specifiek gericht is op successies die al jaren worden geblokkeerd door een zwijgende erfgenaam.
De beslissing om een volmacht bij de notaris te weigeren moet dus worden geëvalueerd in het licht van dit nieuwe systeem: de blokkade is niet meer zo duurzaam als voorheen, en de procedurele kosten vallen op degene die zich er zonder legitieme reden tegen verzet.
Notariële volmacht in erfrecht: juridische reikwijdte van het mandaat en grenzen van de gevolmachtigde
De volmacht die in het kader van een successie wordt gegeven, is een speciale mandaat in de zin van de artikelen 1984 en volgende van het Burgerlijk Wetboek. De opdrachtgever machtigt de gevolmachtigde om in zijn naam specifieke handelingen te verrichten: ondertekening van de akte van bekendheid, aanvaarding van de erfenis, deelname aan de minnelijke verdeling.
De gevolmachtigde mag de voorwaarden van de volmacht niet overschrijden. Een mandaat dat is opgesteld om het inventaris op te stellen, dekt niet de verkoop van een onroerend goed. Elke verwarring op dit punt kan leiden tot de nietigheid van de handeling die buiten het gedefinieerde kader is verricht.
- De authentieke volmacht, ontvangen door een notaris, is vereist voor handelingen met betrekking tot onroerend goed (verkoop, hypotheek, verdeling inclusief een onroerend goed).
- De volmacht onderhands is voldoende voor bepaalde conservatoire of dagelijkse beheershandelingen, maar de notaris die belast is met de successie kan deze weigeren als hij van mening is dat deze niet voldoende garanties biedt.
- De opdrachtgever behoudt het recht om de volmacht op elk moment vóór de uitvoering van de handeling in te trekken, zonder zijn beslissing te hoeven rechtvaardigen.
Weigeren om een volmacht te ondertekenen komt neer op de eis om fysiek aanwezig te zijn bij elke stap. Als de erfgenaam zich ook niet verplaatst, stapelt hij twee vormen van blokkade op: afwezigheid van vertegenwoordiging en persoonlijke afwezigheid.
Concrete risico’s van het weigeren van een volmacht voor de erfgenaam en voor de onverdeeldheid
Een weigering van een volmacht schort de fiscale verplichtingen van de successie niet op. De successierechten blijven verschuldigd binnen de wettelijke termijnen. De vertraging in de regeling genereert renteverplichtingen waarvan alle mede-erfgenamen de last dragen, inclusief degene die de procedure blokkeert.
Blokkade van de minnelijke verdeling
Zonder volmacht en zonder fysieke aanwezigheid kan de notaris de toestemming van de erfgenaam niet verkrijgen. De minnelijke verdeling vereist unanieme instemming. Eén enkele weigering is voldoende om de liquidatie te verlammen.
De andere mede-erfgenamen hebben dan de mogelijkheid om een oproep tot partij te doen (artikel 771 van het Burgerlijk Wetboek). De opgeroepen erfgenaam die binnen twee maanden niet reageert, wordt geacht stilzwijgend akkoord te gaan. Deze gedwongen aanvaarding lost het probleem van de verdeling niet op, maar voorkomt dat de erfgenaam later kan afzien om aan de passiva te ontsnappen.
Overgang naar gerechtelijke verdeling en verdeling van de kosten
Wanneer de blokkade aanhoudt, kunnen de mede-erfgenamen de rechtbank inschakelen om een gerechtelijke verdeling te verkrijgen. De procedure is lang en kostbaar. We raden aan de financiële impact niet te onderschatten: advocaatkosten, kosten voor vastgoedexpertise, honoraria van de door de rechter aangestelde notaris.
De rechter kan de proceskosten uitsluitend ten laste leggen van de erfgenaam wiens weigering als misbruik of vertraging wordt beschouwd. Artikel 700 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering biedt deze hefboom aan de goede trouw mede-erfgenamen.
Erfgenaam in het buitenland of onbereikbaar: alternatieven voor de klassieke volmacht
De weigering van een volmacht krijgt een extra dimensie wanneer een erfgenaam buiten Frankrijk woont. De notariële volmacht moet dan worden geapostilleerd of gelegaliseerd volgens het land van verblijf, wat extra tijd en kosten met zich meebrengt.
Als de erfgenaam weigert samen te werken of onbereikbaar blijft, kan de notaris de rechter verzoeken om de aanwijzing van een erfgenaam-mandataris (artikel 813-1 van het Burgerlijk Wetboek). Deze mandataris beheert de successie in het gemeenschappelijk belang en heeft administratieve bevoegdheden, zelfs beschikkingsbevoegdheid onder rechterlijk toezicht.
- De gerechtelijke erfgenaam-mandataris kan de conservatoire en administratieve handelingen ondertekenen zonder de toestemming van de afwezig erfgenaam.
- Voor beschikkingshandelingen (verkoop van onroerend goed) is specifieke rechterlijke toestemming nog steeds nodig.
- De aanwijzing van een erfgenaam-mandataris doet de rechten van de recalcitrante erfgenaam niet vervallen, maar neutraliseert zijn blokkadecapaciteit op de lopende operaties.
Deze procedure, in combinatie met de nieuwe bepalingen van de wet van 7 april 2026, vermindert aanzienlijk de manoeuvreerruimte van de erfgenaam die de weigering van een volmacht als obstructiestrategie gebruikt.
Een weigering van een volmacht die is gemotiveerd door een meningsverschil over de waardering van de goederen of over de rapportage van de schenkingen blijft legitiem. Het dwingt de mede-erfgenamen om te onderhandelen of het geschil voor de rechter te brengen. Daarentegen verzwakt een weigering zonder opgegeven reden de positie van de auteur ervan tegenover de rechtbank en kan het aanleiding geven tot procedurele sancties. Voordat men weigert, is het raadzaam om de specifieke redenen voor het meningsverschil schriftelijk vast te leggen bij de notaris die met de successie is belast.